अहिलेको पुस्तालाई Gen Z भनेर चिनिन्छ, बिशेष गरि १८ देखि २८ वर्ष उमेर समूहका युवाहरू पर्दछन्। यो पुस्ता डिजिटल युगमा हुर्किएको, प्रविधि मैत्री, राजनीतिक र सामाजिक चेतनाले सम्पन्न, परिवर्तनप्रति उत्साही र स्वतन्त्रतामा विश्वास गर्ने पुस्ता हो। यसका कारण, अहिलेको नेपाली समाजमा मात्र होइन, विश्वमै पनि Gen Z सामाजिक न्याय, सुशासन, जलवायु परिवर्तन र भ्रष्टाचारविरोधी आन्दोलनको अग्रपंक्तिमा देखिन्छन।
नागरिककव सरकारप्रति असन्तुष्टि तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। नागरिकले आशा गरिको सुशासन, सामाजिक न्याय र भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्नु पर्नेमा, सरकारले नीतिगत भ्रष्टाचारलाई संस्थागत गरेको, मानव तस्करी जस्ता अपराधमा संलग्न भएको र राज्यका संवैधानिक निकायहरूमा राजनीतिक हस्तक्षेप बढाएको आरोप लागेको छ। यस्तै गति विधिले जनतामाझ सरकारप्रतिको विश्वास गुमाएको छ। प्रेस स्वतन्त्रतामाथि अंकुश लगाउने, सामाजिक सञ्जाल बन्द गर्ने र नागरिकको मौलिक हकमा प्रतिवन्ध लगाउने प्रवृत्तिले नागरिकमा आक्रोश बढाएको छ।
Gen Z पुस्ता यिनै सवालहरूमा अग्रसर भएर सडकदेखि सामाजिक सञ्जालसम्म सक्रिय छ। यस पुस्ताले पारम्परिक राजनीति भन्दा बढी पारदर्शिता, जवाफदेहिता र समानतामा जोड दिएको छ। सामाजिक सञ्जालमा चल्ने ह्यासट्याग अभियानदेखि लिएर भौतिक आन्दोलनसम्ममा Gen Z को सहभागिता स्पष्ट देखिन्छ। उदाहरणका लागि, भ्रष्टाचारविरोधी अभियन्ताहरूको समर्थन, शिक्षा र रोजगारीको मुद्दामा आवाज, र लैङ्गिक तथा सामाजिक समानताका सवालमा निरन्तर सक्रियता Gen Z को विशेषता बनेको छ।
विश्वको दृष्टान्तमा समेत Gen Z परिवर्तनको प्रमुख शक्ति बनिरहेको छ। जलवायु न्यायका लागि गरिएको आन्दोलनमा यो पुस्ताको नेतृत्व रह्यो। ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर, महिला अधिकार, एलजिबिटीक्यू अधिकारदेखि लिएर मानव अधिकारका विविध आन्दोलनमा यो पुस्ताले निर्णायक भूमिका खेलेको छ। यसको प्रतिबिम्ब नेपालमै पनि देखिन्छ, जहाँ Gen Z पुस्ता राजनीतिक सुधार र पारदर्शिताको माग गर्दै निरन्तर सक्रिय रहँदै आएको छ।
जेन-जी पुस्ताका युवाहरु आन्दोलनका क्रममा करिव १८ जनाको ज्यान गएको छ । सरकारले जेन-जी को असक्षमताका कारण काठमाण्डौंमा भएको आन्दोलनमा जेन-जी युवाले ज्यान गुमाउँनु पर्यो । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले आन्दोलन लाई हल्का रुपमा टिप्पणी गरेर थप युवालाई आक्रोशित गरेको हुन । जेन-जी आफैमा सक्षम युवा पुस्ता हो, युवालाई हल्का रुपमा लिनु, जेन-जी लाई अपमानहुने खालका अभिव्यक्ति दिनुले जेन-जी थप आक्रोस भएको देखिन्छन । काठमाण्डौमा भएको आन्दोलमा सरकारले गरेको निरकुश बर्बरतापूर्ण दमनले जेन जी थप आक्रोशित भएका छन।
नेपालमा राजनीतिक दलहरू अझै पनि परम्परागत सोचमा जकडिएका छन्। युवाको आवाजलाई सहजीकरण गर्नुभन्दा दमन गर्ने प्रवृत्ति हावी छ। यही कारण, सरकारसँग मात्र होइन, समग्र व्यवस्थाप्रति युवाको असन्तुष्टि बढ्दै गएको हो। यदि यो असन्तुष्टि सम्बोधन गरिएन भने भविष्यमा ठूलो राजनीतिक अस्थिरता निम्तिन सक्छ।
Gen Z पुस्ता केवल विरोध गर्ने वा असन्तुष्टि जनाउने मात्र होइन, नयाँ सोच, उद्यमशीलता र प्रविधिमैत्री समाधानको पक्षमा पनि छ। यसैले, सरकार र राजनीतिक दलहरूले यो पुस्ताको आवाजलाई सुन्ने, नीतिमा समावेश गर्ने र उनीहरूलाई अवसर दिनुपर्ने आवश्यकता छ। युवालाई दबाएर होइन, सहकार्य गरेर मात्र लोकतन्त्र बलियो र दीगो बन्न सक्छ।
निष्कर्ष
Gen Z पुस्ता परिवर्तनको प्रमुख वाहक बनेको छ। नेपालमा पनि यो पुस्ता सुशासन, पारदर्शिता र समानताको पक्षमा आन्दोलनरत छ। सरकार र शासक वर्गले यस पुस्ताको मागलाई बेवास्ता गर्ने हो भने यही पुस्ताले यो आन्दोलनमार्फत मुलुकको दिशा परिवर्तन गर्ने सम्भावना अत्यन्तै प्रबल छ।
दिपेन्द्र धिताल । २४ भाद्र २०८२, मंगलवार १२:३२